A A+
Zoeken:

Informatie

Benjamin Boers

Benjamin Boers’ Beschrijving van het Eiland Goedereede en Overflakkee

Benjamin Boers werd in oktober 1830 bevestigd als tweede predikant in de Hervormde kerk van Middelharnis en hij bleef daar tot aan zijn emeritaat in 1871. Een overkanter vestigde zich op Goeree-Overflakkee. Maar het is niet zijn predikantschap dat wordt herinnerd, al zal de man zich thuis hebben gevoeld op Goeree-Overflakkee.

In 1838 werd Benjamin Boers  benoemd als schoolopziener voor het zesde schooldistrict van Zuid-Holland dat wil zeggen Goeree-Overflakkee. En zijn rondgang langs de scholen bracht hem in alle dorpskernen. Hij moet gevoel voor historie hebben gehad en pedagogische kwaliteiten want in 1843 publiceerde hij bij Uitgeverij J. Jongejan in Sommelsdijk zijn “Beschrijving van het Eiland Goedereede en Overflakkee”. In dit boek schetst hij een systematisch beeld van het toenmalige eiland. Tot op de dag van vandaag wordt het boek geraadpleegd door belangstellenden naar de geschiedenis van het eiland.

In zijn “voorrede”schrijft Boers over zijn onderzoek: “Veel aangenaams en nuttigs is aan zulk een onderzoek verbonden; de geest van de opmerkzaamheid wordt erdoor opgewekt, veel, dat ons te voren duister was, wordt in een helder licht geplaatst, en wij aanschouwen voortaan met een belangstellend oog, hetgeen wij vroeger naauwelijks een’blik waardig achtten.”

De Erfgoedlijn Goeree-Overflakkee mag zich geïnspireerd weten een verre voorganger.

 De “Beschrijving van het Eiland Goedereede en Overflakkee” is tegenwoordig gemakkelijk te raadplegen op Google Books. Op het internet zijn ook nog vroegere bronnen te vinden voor eilandgeschiedenis: Beschrijving van het eiland Westvoorn (Goeree) door J. Hendriksen (1823) en Korte Beschrijvinge van alle plaatsen en polders die ingebroken zijn door de schrikkelijke watervloedt van 1682 door Hendrick van Dam (1682)



Kennis van je omgeving als historisch kader
Piraten in een ouwe waerelt

“Ieder mens voelt een bijzondere hechtheid ten opzichte van zijn geboortegrond en zijn woonplaats”, stelt Benjamin Boers. In zijn boek ‘Beschrijving van het eiland Goedereede en Overflakkee’ pleit hij ervoor dat we eerst onze directe omgeving kennen en kunnen verklaren voordat we de wijde wereld intrekken.

Door Gerriëtte Stolk

Dominee Boers wilde met zijn boek uit 1843 de leermethode voor het basisonderwijs verbeteren. Boers merkte in zijn tweede baan als schoolopziener dat er geen geschikte handleiding over Goeree-Overflakkee was voor onderwijzers en leerlingen. “Dit noopte mij om zelf een beschrijving van het eiland te vervaardigen“, schrijft hij in de inleiding.

Ik waagde me aan het lezen van het boek uit 1843 om de schoonheid van de cultuurhistorie van Goeree-Overflakkee te ondervinden. Na enkele pagina’s ben ik aan het oude taalgebruik gewend en verwonder me over de vele details die Boers geeft. Het aantal inwone­rs per dorp, de hoeveelheid geteelde meekrap en de opbrengst hiervan, de plantensoorten die voorkwamen op het eiland. Hoeveel zouden daar nu nog van te vinden zijn?

Boers heeft zelfs een spoedcursus Flakkees opgenomen in zijn boek, inclusief een uitleg over de verschillende klanken. Een overzicht in alfabetische volgorde laat hij me het verschil tussen het Goereesch en het Over Flakkeesch zien. Bij het horen van het woord kagchel, weet ik inmiddels dat het om een veulen van een paard gaat. Ook zal ik voortaan beseffen dat ik ‘uutlandig’ ben, als ik de overkant van de Haringvlietbrug heb bereikt.

Piraat en verdronken land

In een voetnoot stuit ik op het verhaal van Rode Klaas. De piraat afkomstig uit Amsterdam was in Goedereede veel te vinden. Ook vandaag de dag is zijn naam nog steeds in die omgeving te achterhalen: de Rooklaaspolder. Dit is een ingepolderde plaat die rond 1526 door Rode Klaas werd ontdekt. Ik kan me zo voorstellen dat de piraat op het niemandsland verbleef als hij vanwege een van zijn wandaden op zee beter even uit de buurt kon blijven van de schepenen en de schout. Een voetnoot die direct tot de verbeelding spreekt. Een verklaring achter een naam van een polder die je eigen fantasie niet beter had kunnen bedenken.

Iets verderop in het boek kom ik het begrip ‘De Ouwe Waerelt’ tegen. Voor mij niet nieuw,  het tijdschrift van de historische vereniging ‘De Motte’ heet immers zo. Maar ik heb nooit geweten dat het blad vernoemd is naar een verdronken Romeinse stad voor de kust van Goedereede. In 1618 kwam deze stad weer boven water te liggen. Grote huizen en lange straten werden zichtbaar. Er is niet met zekerheid vast te stellen om welke stad het gaat. Volgens Benjamin Boers valt dit te wijten aan de nalatigheid van onze voorouders in het registeren van de geschiedenisfeiten van nu.

Al lezende begrijp ik waar Boers in zijn inleiding voor pleit. ‘Menig plek en menig voorwerp dat je dagelijks tegenkomt, is verbonden met genoten vreugde of ondervonden smart.’ Door veranderingen in je eigen omgeving  te bemerken, ontdek je de geschiedenis die ermee verbonden is. Je verplaatst je in vroegere tijden en ziet de wondere wereld van het verleden in gebouwen of voorwerpen die je voorheen geen blik waardig achtte. Je kunt je omgeving in een perspectief plaatsen, een historisch kader.

De Rooklaaspolder was voor mij niet meer dan een stuk akkerland met een dijk rondom. Nu is het een onderdeel van een spannend geschiedenis verhaal dat tot de verbeelding spreekt. Het roept een beeld op. Voortaan zie ik niet alleen een stuk akkerland. Ik zie ook een schip met een piraten vlag vastgevaren op een zandplaat; een roodharige man zittend in het zand, mijmerend over zijn volgende aanval op zee. Ik ben benieuwd wat Benjamin Boers mij nog meer te vertellen heeft over vroegere tijden en welke waarde zijn verhaal vandaag de dag nog heeft. 





Pagina terug